nynorsk


<3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk <3 nynorsk

Bergens Tidende har endå ein gong trykt ein artikkel som gjev seg ut for å handla om noko dagsaktuelt, men som syner seg å vera eit skjult åtak på nynorsk. eit heller dårleg skjult åtak, endåtil. utgangspunktet for teksten er at Hilde Sandvik har skrive at dei bergenske bogekorpsa forstyrrer festspela. reagerte du nett på at du aldri hadde sett ordet “bogekorps” før? det er ikkje noko anna enn “buekorps” på nynorsk (kva skal ein elles skriva, liksom, viss ein vil visa at ein kjenner til korrekt rettskriving, noko ein truleg ynskjer når ein er debattredaktør i ei stor regionsavis). artikkelforfattaren reagerte òg, og det er sjølvsagt ordet “bogekorps” den tilsynelatande dagsaktuelle teksten eigentleg vil skriva om, slakta og lata døy. eg gjev dykk brotet i teksten, kor det sluttar å handla om bogekorps og festspel, og byrjar å handla om nynorsk i staden:

“Sandvik sier at kunsten skal forstyrre, provosere og skake, men at kunstens rom til å forstyrre er snevret inn.

- Det kreves mye å forstyrre i dagens samfunn. Hvis det er det en vil, må en kanskje intensivere satsingen, ikke spre seg for mye, sier Hilde Sandvik.

- Apropos provosere. Du brukte også ordet «bogekorpsgutane» i kommentaren din. Var det en provokasjon?

– Det var ingen provokasjon. Bogekorps er nynorsk. Det er et fint ord som vi absolutt burde bruke oftere, sier Sandvik.”

vidare får varamedlem i vestmannalaget og kommunikasjonssjefen ved Den nasjonale Scene koma til ordet, før artikkelen verkar koma  på kva han eigentleg handla om, og vrir seg avslutningsvis attende til festspelforstyrringa.

eg tenkjer: ÅH GJE MEG EIN PAUSE.
eg skriv: ei samling gilde kommentarar frå kommentarfeltet under artikkelen. god lesnad:

“Heretter vil jeg konsekvent skrive bogekorps. Det er ingenting galt med ordet, det er ganske enkelt nynorsk. Jeg er IKKE nynorskbruker, men adopterer lett ordet bogekorps – litt på trass og litt for å støtte Sandvik som blir urettmessig uglesett her.
Forøvrig syns jeg ikke noe om bogekorpsene, i motsetning til Sandvik som liker dem.”

“Her var det mange feil. BT burde kjøre bedre korrektur før publisering.

Feil 1:
Artikkelen sier: “Googler du ordet bogekorps, får du ingen treff.” Jeg googlet “bogekorps” og fikk “about 101″ treff.

Feil 2:
Artikkelen sier: “Buekorps er et egennavn”. Dette er feil. Det står definert i ordboken som fellesnavn/samnamn. “Buekorps” på bokmål og “bogekorps” på nynorsk. Sjekk på http://www.nob-ordbok.uio.no/

“Det er i dag et samnavn, på ingen måte et egennavn. Det er et substantiv som beskriver en spesiell type “korps”, altså den bergenske sorten med trommer, kjepper og “buer”. På nynorsk blir den korrekte betegnelsen bogekorps. Ingenting galt eller provoserende med ordet, det er simpelthen bare korrekt nynorsk.

Forøvrig mener jeg personlig at bergensere burde være fratatt alle rettigheter til å uttale seg om korrekt språkbruk – da barna i Bergen faktisk går gjennom skoleåra uten å lære seg at vi bøyer orda i TRE kjønn, ikke bare to. Det er EN regelrett skandale at bergensere ikke lærer hunkjønn, og dermed går gjennom livet uten kunnskap om at det faktisk heter jentA, stuA, damA, hyttA osv.
Dere skriver barnene!! Det er helt håpløst!!”

“(…) Buekorps vil på nynorsk hete bogekorps i likhet med at skolekorps på nynorsk er skulekorps. Man kan si både eit bogekorps og fire bogekorps, jeg ser ikke problemet her? Et korps er et korps, enten det nå er med instrumenter og ekte musikk eller med treplanker og trommer. Klart du ikke sier Skutevikens bogekorps i flertall, da vi jo snakker om et spesifikt korps! Snakker vi derimot om april og mai mnd hvor bogekorpsene knatrer overalt i Bergen er det ingen problem å bruke flertallsending på bogekorps (-ene). Men siden korps uansett er et intetkjønnsord får man ingen flertallsending i ubestemt flertall, dette dukker først opp i bestemt form. Skjønner du nå?
Dette handler overhodet ikke om å være historieløs, det handler om å kunne korrekt norsk”

“Her må du skille mellom etymologi og semantikk. Mange substantiver har opphav i eldre egennavn, det gjør dem ikke til egennavn i dag. I så fall skulle buekorps ha vært skrevet med stor B.”

“Å påstå at buekorps er et egennavn er like logisk som å påstå at fotballklubb er det. Begge deler er samnavn. Bue har bare en betydning på nynorsk, å bue; å uttrykke misnøye. Riktignok lager buekorpsene ikke annet enn ulyder, helst på tider av døgnet da folk med minimum av folkeskikk og selvbeherskelse prøver å gå stille i dørene, men buing driver de vel ikke spesielt mye med. Så det heter bogekorps på nynorsk.”

til slutt: den eine lesaren som ikkje fekk med seg at dette var ein løynd språkdiskusjon:

“Nå skal jeg være ærlig her, buekorpset kan være til tider plagsom, men bare dersom en sitter seg ned og plager seg over det.

Stortsett når jeg hører trommene smiler jeg bredt og da vet jeg at det nærmer seg/er sommer.

Hvis jeg er ute i byen, og korpsene går tassende forbi med trommer og og bue, syns jeg regelrett det er helt herlig. De skaper liv i det triste byrommet i Bergen, jeg er ganske sikker på at det ville vært ganske trist uten buekorpset, da hadde vi bare hatt de kjedlige gatemusikantene i stede, og de forstyrrer borgerfreden enda mer…”

i høve denne artikkelen om stoda for dei norske ordbøkene, hyller eg her mine yndlingsordbøker på veven:

1. nynorskordboka | bokmålsordboka

seinaste funn: det er lov å skriva “li” på norsk, i tydinga “tole, fordra”. men berre på nynorsk, verkar som. forstå det den som kan.

døme frå boki: eg kan ikkje li det mennesket

2. duden.de

gå på synonymoppdagingsferd og finn adjektiv som er “berlinisch veraltend” (schnafte = feitt, kult) eller liknande. altså ord du neppe får brukt, men som er kjekke å sjå på. like kjekt er det å førestilla seg personen som bruker ordet, og samanhengen det vert nytta i.

seinaste funn: dornenreich – tornerik; som er kjenneteikna av liding og mykje vanskar. faktisk brukt to femdelar ofte, og ikkje så sjeldsynt som dei orda eg helst oppsøkjer/ramlar over.

3. svenska akademiens ordlista

streng genommen/an und für sich/eigentlich har eg ingen tredje favoritt, men dette er kjendisordboka frå Martina Lowden si bok “allt”. eg bruker ordlista i ny og ne, og tykkjer løysinga med å berre scanna inn sidene er frekt påkome.

etter å ha [fenge] skammelege 65/84 poeng på språkrådet sin kartleggjingstest i nynorsk, truleg grunna litt for arkaisk språk, [slær] eg hardt i bordet med noko eg kan. endå dei vranglærde venene mine ler seg skakke. for visst har det støtt vore lov å blanda bøyingsmønstra for bli og verta! og det er det framleis. her kjem heile utgreiinga frå den nye norma:

3.4.3 Bøying av verba bli og verta

Status i dag
Verba bli og verta har vore rekna som to alternative verb, der ein har måtta halda seg til eitt av tre bøyingsmønster:

verta – vert – vart – vorte
bli – blir – blei – blitt
bli – blir – vart – vorte

I 1998 gjorde fagnemnda i Norsk språkråd dette vedtaket: «Bli og verte blir sett på som to forskjellige verb, og det kan veksles fritt mellom dem.» Regelen er ikkje omtala i årsmeldinga, men i 2002-innstillinga er han nemnd (s. 86–87). Fordi regelen ikkje har vore kjend, har dei fleste språkrettarar følgt mønsteret ovanfor.

Framlegg til ny rettskriving
Bli og verta skal reknast som to sjølvstendige verb som ein kan veksla mellom i ein og
same tekst.

Verbet verta skal førast opp med eitt bøyingsmønster i ordbøkene:

verta – vert – vart – vorte

Verbet bli skal førast opp med tre bøyingsmønster:

bli – blir – blei – blitt
bli – blir – vart – vorte
bli – blir – vart – blitt

Normhistorikk 
Aasen: verda – verd – vardt – vordet
1917: verta – vert – vart – vorte
1938: verta – vert – vart – vorti
1959: verta – vert – vart – vorte/vorti

Aasen: bli – blir – blei – blitt, alt. bli –blir – vardt – vorte
1917: bli – blir – blei – blitt, alt. bli – blir – vart vorte
1938: bli – blir – blei – blitt, (el. bli – blir – vart – vorti)
1959: bli – blir – blei – blitt, (el. bli – blir – vart –vorte/vorti)

Skriftspråkleg tradisjon og praksis
I dei tidlege landsmålstekstane var nok verda/verta mykje brukt, men varianten bli – blir – vart – vorte var ein del av midlandsnormalen og vart teken i bruk av mellom andre Garborg, som skreiv alle bøkene sine om til midlandsnormalen.

Varianten bli – blir – blei – blitt er teken i bruk dei siste tiåra i større grad enn før, men bli – blir – vart – vorte og verta – vert – vart – vorte er like vanlege. Ein del vestlandsforfattarar blandar formene på ein måte som tradisjonelt ikkje har vore rekna som korrekt: blir – blir – vart – blitt.

I offisielt skriftmål har det vore vanleg å retta til eitt av dei tre mønstera som er nemnde ovanfor. I unormerte tekstar er det ikkje uvanleg å sjå bli og verta om kvarandre. Fagnemnda i Norsk språkråd uttala seg om det i 1998 og sa at det måtte godtakast. Sjølv om dette vedtaket er lite kjent, har lærarar truleg ikkje stilt særleg strenge konsekvenskrav til bruken av bli og verta når dei har retta elevtekstar

Talemålsgrunnlag
Verta har tradisjonelt stor utbreiing på Vestlandet, men bli er i ferd med å trengja unna verta i mange dialektar. Til dels er det mønsteret bli – blir – blei – blitt som kjem inn, men like vanleg er det å seia (og skriva) bli – blir – vart – blitt.

Mønsteret bli – blir – vart – vorte har bakgrunn i talemåla på Austlandet, der den vekslinga er den tradisjonelle. Aasen skriv i Norsk Ordbog: «Paa nogle Steder ombyttes Ordet gjerne med ’bli’ (s. bliva); i det Søndenfjeldske bruges tildeels kun ’bli’ i Præsens, men dog ’vardt’ i Imperfektum.»

Vurdering
I dag er det vanleg å blanda bli og verta i vestnorske dialektar, og dermed oppfattar mange språkbrukarar det som at bli og verta er to sjølvstendige verb som kan brukast om kvarandre også i skrift. Norsk språkråd opna som nemnt for at det skal vera mogleg.

Rettskrivingsnemnda vil støtta det framlegget, fordi me meiner det er grunnlag for å sjå bli og verta som to sjølvstendige verb som kan gi stilistisk variasjon i ein tekst. Det inneber at dersom ein tekst inneheld både bli og verta, så kan ein ikkje stilla noko
krav om konsekvens i bruken av bøyingsformer, fordi alle kombinasjonar av dei fire tradisjonelle mønstera er moglege.

Rettskrivingsnemnda meiner at ordbokoppføringar av verbet bli må ha med bøyingsmønsteret bli – blir – vart – blitt i tillegg til dei to tradisjonelle bøyingane av verbet bli.

Frå: Innstilling til ny rettskriving for det nynorske skriftmålet, s. 177-179

eg tek på meg det strenge e-målet når eg kommenterer dei siste, avgjerande stilane. får meir tyngde slik. e-målet ser ut som ei ung og likevel røynd kontorfrøken frå kanskje 50-talet, ei slik med drakt og strenge briller. ho er forlova med ein som har bil. ho kan skrive kor kjenslelaust ho vil, bruke mest plass på det som trekkjer ned, ikkje anse grining og syt. e-målet kjenner si framtoning, er ein mur utan sprekker til å lure klagar inn i, det svartbratte berget isjøklane ikkje greier å hengje seg på vinterstid.

eg – for ei gong skuld utan “eg <3 nynorsk” eller “takk, Ivar Aasen”-merke på jakka – hentar ut allergimedisin på apoteket og møter meg sjølv:

eg: eg skal henta ut ein resept på allergimedisin.
farmasøyt: (granskar e-resepten med rynke i panna) hm.
eg: (inni meg) resepten er heilt sikkert ikkje sendt enno, fader!
farmasøyt: (ironisk) det var no ei flott blanding av nynorsk og bokmål, men viss det er slik han vil skrive, så… (sukkar)
eg: eg skal ringja og be han skjerpa seg!
farmasøyt: ja, han må ikkje drive og tulle med nynorsken!

fint debattinnlegg frå Arne Jørgen Løvland i Utdanning 4, 2012:

Dette gjelder ikke bare en kamp for å redde nynorsken, men like mye å redde et levende språk.

Det språklige forlegger- og medietyranniet som fins i Oslo har i årevis undertrykt det levende og mangfoldige norske språket.

Gjennom et bakstreversk og talibanaktig regime har de ført bokmålet tilbake til tida før 1917-reformen. Resultatet er et dødskjedelig, platt og kjønnsløst språk der alt er sauset sammen i felleskjønnets fold. Språkrådet er ikke stort bedre.

Den siste nynorskreformen viser at rådet i sin nåværende form, er et hønsehus av uforenlige meninger. Noen hjelp til å bevare mangfoldet, får vi ikke derfra. Det eneste som nytter, er at vi lærere får elevene til å bruke språket, skrive levende i alle kjønn og slik påvirke osloadelen nedenfra. I så måte er altså nynorsken et svært viktig våpen.

Jeg oppfordrer alle norsklærere til å påvirke elevene slik at flest mulig førsteklasser fra høsten av velger nynorsk som hovedmål!

truleg skrive som ein kommentar til dette, som ikkje er verdt spalteplassen sin korkje på nett eller i blad.

Neste side »

Følg

Få alle nye innlegg levert til Innboksen din.