lol teir FAILA :D

nyheter på færøysk møtte oss i grammatikkundervisninga i dag. det var herlig, og ikke så ilt vanskelig heller. eller, utover  hovedpoenga i de ulike sakene fikk jeg ikke med meg så mye. men hovedpoeng var jo vesentlig mer enn jeg forventa å skjønne på forhånd. så artig var det, at jeg skal legge ut link til nyhetene så fort jeg finner sida. [trykk på den nyhendesendinga du vil sjå. i går gjekk det i arbeidsløyse] mens dere venter kan dere hygge dere med disse klippa, der de færøyske nyhetene sliter litt (det kjekkeste er nok kommentarene under. inne på youtube-sida, altså) :

 

eg diblar, haha!

eg har gjort leksa mi og høyrd det pensumrelevante språkteigen-programmet frå 18.10 (eller 19.10 – gjenhøyr). dårlege  høgtalartilhøve hindra meg i å driva herleg multitasking (multigjering?) med oppvasken, så eg vart sitjande på ein krakk attmed dataen og lytta intenst. og eg kjende ikkje at eg kasta vekk livet mitt, og eigentleg burde nytta tida mi til mykje vitugare ting, slik eg til dømes gjer no. dette tyder at programmet var gildt, til liks med alle språkteigar eg har vore innom. at det tek føre seg pensumomgrep som “multietnolekt”, framført til dels på multietnolekt, verka etter kvart som ein rein bonus, endå det var difor eg sette meg ned for å høyra programmet i utgangspunktet. herrlich.

ei multietnolekt er forresten ei slags dialekt som oppstår i område med ulike minoritetsgrupper, ei blanding av majoritetsspråket i landet (norsk her til lands) og trekk frå diverse andre språk. litt forenkling av majoritetsspråket kan også førekoma i multietnolekta, slik at ein i norske multietnolektar til dømes berre nyttar “den” og “ein”, og ikkje formene “det”, “eit” og “ei”. multietnolektane har det òg med å slita litt med inversjon, som (ekstremt simpelt forklart) går ut på at ein i somme norske setningar byter om på setningsledda slik at rekkjefølgja ikkje er den vanlege subjekt – verbal – andre ledd, men andre ledd – verbal – subjekt, fordi eit anna ord kjem føre verbet. eg trur programmet nytta ei setning som var om lag slik:  “eigentleg var han glad”. jamfør den “ikkje-inverserte” setninga “han var eigentleg glad”. å laga setningar som den første er vanskeleg for folk som ikkje har norsk som morsmål, så i norske multietnolektar er det aldeles vanleg å høyra setningar som “eigentleg han var glad” – som altså held på leddstillinga subjekt – verbal – andre ledd, sjølv om det også er kome eit anna ledd føre verbet. om du er sugen på meir kan du jo bryna deg på denne artikkelen her, innleiinga om ikkje anna.

sper på eit bilete av tysk vaskemiddel. eg har ikkje trua:

 

ja greit, likestilling

anten det no vert gjort for å fremja kvinner i akademia eller berre for å representera den typiske studentmassa på språkfag;

så er det no ei gong slik at “innlærer” er eit hankjønnsord! det er forresten “student”, “rettleiar” og  “forskar” også. for framtida, berre, gje meg samsvar! om trenden held fram skal eg personleg ta ansvar for å få ny-etablert hokjønnsendinga “-inne” i moderne norsk. eventuelt den litt meir moderne forma “-in”, frekt og fint importert frå tysk. denne endingsimporten vil skje gjennom utstrekt, planlagt og organisert kodeveksling. kva det er skal eg eventuelt forklara ei anna gong, det er veldig interessant og kjekt.

den skrikande ulempa med mitt ny-gamle system er at det føreset felleskjønn (lik bøying for substantiv i hankjønn og hokjønn) for å fungera optimalt. dette var ein strek i rekninga, for felleskjønn er eit mindre snasent språkgrep. men sidan det uansett berre er bokmålet som vert råka – ein kan ikkje nytta felleskjønn i nynorsk – , får det vera greitt. det er også godt mogeleg at det kjekke ein kan gjera når ein kombinerer felleskjønn med nyinnført hokjønnsending kan gjeva felleskjønnbruken høgre status (inni mitt hovud). kjekke nye alternativ for orddanning kan òg vera motiverande for å ta den idle kategorien i bruk; nyttar ein felleskjønn kan ein nemleg laga likestillingsformer etter tysk mønster: “die Student/Innen” = “student/innene”. åhå!

 

stoda i regnet

eg skal nytta storparten av dagen til å gjera greie for dei viktigaste punkta der det er valfridom i verbbøyinga, substantivbøyinga og genussystemet i bokmål, og vurdera i kva grad dei ulike variantane kan seiast å vere nynorsknære («radikale») eller dansknære («konservative»). det vert kjekt. i alle fall heilt okei. særleg den siste vurderingsdelen, for ikkje å snakka om oppgåve to der eg skal studera ei tekst, og svara på kor eg tykkjer ho plasserer seg i høve til det eg oppfattar som typisk bokmål. det gler eg meg veldig til, men det er ikkje sikkert eg kjem so langt i dag.

og elles? bokhaugen veks friskt inne i stova. so friskt som økonomien tillet då. men no manglar eg, so vidt eg veit sjølv, berre ei bok. og eg er allereie ferdig med det eg skal lesa i – høgre haug, nedanfrå – : bok nr. 3, 4, 6, 8, 9, og 15, samt den vesle turkise som ligg knept under ibsen i den venstre haugen.

 

prov på at austlandsk er eit løye språk

eg plar så ofte som råd å trekkja fram at austnorske dialektar bryt med allmenne språknormer, fordi tonefallet deira går opp i slutten av alle ytringar (me andre gjer det i spørsmål). når eg ytrar meg om dette emnet plar eg å referera litt vagt til “ei pensumbok eg hadde på innføringsemne”. i dag fann eg ut at det var på høg tid å kontrollera fakta, for å få visse i at eg ikkje berre fer (og lenge har fare) med tyl og fantaskap. her kjem provet mitt, henta frå side 105 i kolbjørn slethei si ( – lilla og ljosturkise – ) “grunnbok i fonetikk for språkstudenter“:

(eg rekonstruerer markeringstusjinga mi med rosa farge på det eg fann for godt å utheva den gong då.)

Intonasjon

Alle språk som er beskrevet, har systematisk variasjon i grunntonefrekvensen i løpet av en ytring. Det er all grunn til å tro at det er et generelt trekk, og at en ikke vil finne noe språk som ikke har en slik systematisk variasjon. Det er trolig et enkelt fysiologisk grunnlag for denne variasjonen: I begynnelsen av en ytring har vi mer luft i lungene enn ved slutten av samme ytringen. Selv om vi bruker en del muskelarbeid på å regulere denne luftmengden slik at vi ikke får en tilsvarende stor forskjell i lufttrykk under glottis, er det trolig ulikheten i luftmengde og lufttrykk som er årsaken til at de fleste språk ha en fallende tone over ytringen etterhvert som tiden går. (Østnorske dialekter er unntak fra denne hovedregelen.)

åhå! prov for språkleg artifakta som kan og bør nyttast i alle høvelege situasjonar! (“glottis” er eit såpass ekkelt omgrep at eg ikkje orkar å forklara det nett no. det kan de gugla ved intens trong. det er noko nedi halsen din, men du vil verkeleg ikkje ha innsyn i desse greiene om du ikkje er aldeles nøydd.)

 

eg kan ikkje dette i går

eg reflekterer litt over morfologiførelesinga eg var på tidlegare i dag, og presenterer dagens toppliste over nytileigna kunnskap:

(lista er sjølvsagt i omvendt rekkjefølgje, for å halda det spanande)

3. plass:

palatal framføre vokalsuffiks, og velar elles

den aldeles uforståelege overskrifta refererer til dette at somme av verba som har endingsformer som inneheld ein -e, ofte smett inn palatalkonsonantar i nokre av formene. palatalar er lydar som “gj” og “kj”, og ein finn dei i verb som “byggja” “tenkja” og så bortetter. ein ser at desse lydane ikkje følgjer med verbet heile vegen, for nokre former av verbet har berre velarkonsonant (g eller k). ein skriv jo “bygde” og “tenkt”, ikkje “bygjde” og “tenkjt”. om palatalen får vera med eller ikkje, avgjer bøyingsendinga til verbet; byrjar endinga med ein vokal, får ordet palatal, byrjar endinga med ein konsonant, får ikkje ordet palatal. sjå berre: i “byggja” er endinga -a, ein vokal, og palatalen smett seg inn. “bygde” har endinga -de, og palatalen får ikkje vera med. kjekt?

2. plass:

kløyvd infinitiv

så vanskeleg! kløyvd infinitiv er ein ressurs ein kan bruka i nynorsk, ein kan lata somme verb enda på -a og somme på -e i infinitiv, i ei og same tekst, utan at det er feil eller rot. mønsteret for fordelinga av -e og -a er så innfløkt at ein helst bør ha fenomenet i dialekta si for å greia å gjera det rett. dialekter som faktisk har kløyvd infinitiv i seg, finn ein stort sett på austlandet, eg fann dømet under ein annan stad på veven:

“Med ‘kløyvd infinitiv’ menes det systematiske skiftet mellom a-endelser og e-endelser vi finner i infinitiv i østlandske dialekter.
Folk som har sine røtter i opprinnelig Oslo-dialekt, kan for eksempel si:

“Ska’ru værra me på kino, fårru huske på å ta me penger”
(Skal du være med på kino, får du huske på å ta med penger)

Her har du to infinitiver, en med a-endelse, og en med e-endelse (‘værra’ og ‘huske’).”

forklaringa på fenomenet må ein heilt attende til norrønt for å finna. då var einaste infinitivsendinga -a. så tok dette til å endra seg – ord som hadde omlag likt trykk på begge stavingane (jamvektsord) heldt på a-endinga, medan dei som hadde mindre trykk på siste staving (overvektsord), fekk e-ending i staden (i trøndelag fall denne endinga faktisk heilt vekk). trykk her for ei betre utgreiing.

1. plass:

preteritopresentiske verb

vinnaren i dag er dei preteritopresentiske verba. mest grunna namnet, sjølvsagt. medan dei sterke verba har vokalveksel frå infinitiv til preteritum (fortid), har preteritopresentane slik veksel frå infinitiv til presens (notid). preteritopresentiske verb i nynorsk er kunne, skulle, måtte og vite (og vilje i ein parantes).

døme:

sterkt verb: (å) bera – ber – bar – (har) bore
(vokalveksel frå e til a)

preteritopresentisk verb: (å) kunne – kan – kunne – (har) kunna
(vokalveksel frå u til a)

det har seg slik at presensforma (notid) til denne fornøyelege siste gruppa ein gong har vore ei sterkbøygd preteritumform (fortid), ein kan jo tenkja seg til eit døme: “i går kan eg sjå lenge på fjernsyn, men i dag har eg ikkje tid”. kva notidsforma var den gongen er ikkje godt å seia, men den var sikkert ganske kjip sidan dei bytte den ut med fortidsforma. “kunnar”, kanskje? “eg kunnar ikkje sjå på fjernsyn i dag, men det kan eg i går”.

tapar:

dagens klare tapar er hankjønnsordet “kvist“, som etter korrekt nynorsk rettskriving insisterer på å ha bøyingsmønsteret kvist – kvisten – kvister – kvistene. fy for skam!

 

synkroniserte vener

eine dagen kjem helene attende frå tyskland med ei fyrstikkøskjestor ordbok som gjev innsyn i den intenst vanskelege dialekta i köln-området. noko eg, ut frå helene sine erfaringar, heilt klart treng om eg ei gong skal dit.

nokre dagar etterpå får eg post frå ane i volda. den er pakka inn i eit bykart over ein viss tysk stad – köln!

wat jéit dann hee af?

herleg er det! takk skal de ha!

 

flere punktum i framtida, kanskje

når vanskegraden i faget er på “skal tro hvor mange ledd det er i denne setningen og hva er objekt?”-nivå, må vi med exfac språk og kommunikasjon, og tysk grammatikk til 200-nivå, finne noe annet å bryne oss på. så jeg droppa oppfølgingstimen med (trolig) konstruerte eksempelsetninger til fordel for seriøst krevende setningsanalyse av autentisk tekst. min egen tekst. jeg skrev ut et tidligere innlegg fra bloggen, og prøvde å finne de setningsledda som var presentert i undervisninga. (subjekt, objekt, indirekte objekt, adverbial, setningsadverbial, spiv og opiv, så vidt jeg husker) problemer møtte jeg allerede i første analyserte setning. er “dagens nyhende” både indirekte og direkte objekt? går det an? trenden fortsatte gjennom hele teksten, og skyldes sannsynligvis forfatterens oppheng i alternativ syntaks og ekstremt omfattende objekt.

jeg gav etter hvert opp med å analysere setningene som utgjør de lange objektene (vi har jo ikke kommet så langt i undervisningen ennå). jeg tror store deler av analysen er helt ute. men jeg fikk da i alle fall innsyn i min egen setningskonstruksjon, som tidvis virker håplaust kompleks. underveis i arbeidet fant jeg også noen pinlige grammatiske feil, og et par skikkelig dårlige setninger.  så læringsutbyttet var nok ikke så verst.

senere skal vi sikkert tegne trekonstruksjoner til setningene. jeg ser fram til å gjøre dette med den firelinjerlange-delvis-kursiv-greia på det første arket.

 

langt om nynorsk, del I

eg har merka meg at mange nyttar spalteplass på *bloggar og diskusjonsforum til å hata nynorsk. voldsomt. dei hatar det opp og i mente, og oftast på eit slags kvasi-bokmål dei har funne opp sjølve:

«når i *****e har man bruk for og snakke nynorsk!!!»
«Det er sånn steinalder språk, nesten ingen bruker.»
«vi er to vi jenter som nettop har begynt me d nynorsk, og det er DRIDT kjedelig.»
«sorry as men fikser ikke nynorsk lol »
«Nå sitter jeg her, med nynorsk leske, og kjeder livet av meg [...] det er ikke noe poeng i å tvinge oss til å sitte og skrive noe nynorsk, og la dèt trekke ned karakteren i norsk!»
«jeg er lei nynorsk. det er et drittspråk, no offense til dere som skriver det altså, men jeg er ikke noe big fan av ivar aasen,»
«Nynorsk må være et av de mest ubrukeligste fagene på den norsken skole»
«Ny norsk er sugent! Hvorfor i H***** må vi lære det??»
«Dessuten så er nynorsk en stygg dialekt.»
«Men nynorsk er isåfall like mye uforståelig som å høre på en som snakker gaelisk (skikkelig stygt skotsk-lignende språk (ex: water utales: watrr…..stygt hva?? Og alle er enige (isåfall de som ikke snakker nynorsk)»

kjelder er ikkje oppgjevne grunna personvern.

språklege fellesnemnarar i slike innlegg er gjerne særskriving, skrøpeleg teiknsetjing og skitne brot på og/å-reglar. fellesnemnarar i meiningsinnhald går gjerne på at nynorsk er vanskeleg, keisamt, ubrukeleg, ei stygg dialekt og ei teit oppfinning. det er også gjennomgåande semje om at dei som snakkar nynorsk sjølvsagt må få lov til det. men alle som snakkar bokmål bør få sleppa, for dei får jo ikkje bruk for det likevel. fyrste innvending: me snakkar ikkje skriftspråk i noreg. me snakkar dialektar/sosiolektar. det finst ikkje ei dialekt som heiter nynorsk. det finst ikkje ei dialekt som heiter bokmål. det finst dialektar der ordval og endingar ligg meir eller mindre tett opp til det ein finn i desse to skriftspråka, men nynorskdialekta ungdommen nemner, og går til åtak på i argumentasjonen sin, finst ikkje.

fellesnemnaren «nynorsk er så vanskelig og jeg får så dårlig snitt fordi jeg må lære det, derfor burde ikke nynorsk være obligatorisk i skolen» må eg også seia nokre ord om. matte er også eit vanskeleg fag, for mange vel så vanskeleg som nynorsk, om ikkje verre. i ein kvardag der ein har kalkulator på mobilen og slikt, kan det også reknast for å vera omlag like ubrukeleg som nynorsk. ein treng jo ikkje å kunna rekna ut ting på papir eller i hovudet lenger. men, sjølv om matte er vanskeleg, så vil ein jo ikkje ha dårleg karaktersnitt fordi ein ikkje får det til. kva gjer ein? jau, anten syt og klagar og argumenterer litt vaklande for at faget burde verta tatt ut av norsk skule fordi ein står i fare for å få eit sugent vitnemål utelukkande grunna dette eine faget. eller så tek ein seg seriøst saman og arbeidar med faget. kvifor er det heilt greitt å bruka nokre ekstra leksetimar for å betra ein slakjen mattekarakter, medan det er heilt utenkjeleg å gjera det same for å betra nynorskkarakteren? når eit skulefag er vanskeleg er det berre å skjerpa innsatsen som hjelper, dette er då noko ein lærer allereie i barnehagen! («umogeleg tyder berre at det tek litt lenger tid», som naturfaglæraren på ungdomsskulen pleidde å seia.)

skjerp dykk, de har berre vondt i vilja («Nynorsk er det værste jeg vet om. jeg kan det ikke bra, og vil ikke kunne det bra.»). heldigvis er viljevondt lett å kurera; endra innstillinga dykkar, ungdom! tenk på nynorsk som eit språk som skal lærast på lik line som engelsk eller fransk. på same måte som ein lærar engelsk eller fransk. kom engelskkunnskapen sigande inn av seg sjølv, kanskje? truleg måtte de lesa mange engelske tekstar, pugga ein del grammatiske reglar, prøva å laga eigne setningar og til slutt tekstar, og til slutt bruka språket utanfor andre område enn det tradisjonelle skulearbeidet. og – hald dykk fast – dette fungerer i høve nynorsk òg. de kan starta forsiktig, gugla litt med nynorske ord til dømes. kanskje de finn noko kjekt de aldri ville funne i eit søk på korkje bokmål eller engelsk!

*fjortis-

 

ida nerdar seg på jobb

til slekt og vener som undrar seg over kva eg eigentleg driv med oppe i HF-bygget, har eg laga ei enkel oppsummering: innskrivararbeid for stadnamnstenesta – i bilete

1. lister

lister over stadnamn er heilt grunnleggjande for arbeidet. av og til skriv eg dei. somregel har nokon skrive dei før, gjerne med ei utilregneleg handskrift (tödlar over ö-ane er ikkje daude endå, om de trudde det!), og eg skriv dei inn i eit dokument på dataen. her er eit frekt utsnitt frå ei slik liste, når den er ferdig innskrive:

2. kart

listene høyrer saman med kart, der kvart stadnamn er plassert på kartet med eit nummer. når listene er skrivne og korrigert ned til minste detalj, gjeld det å finna alle desse nummerpunkta på eit digitalt kart, slik:

her har eg sikta meg rimeleg greitt inn på namn nummer 85, “Flusjen”.

3. namnehumor

stadnamn er kjekt! det framheva namnet under skildrar ein stad på osterøy der vossingane kom roande inn før i tida. fysisk fostring er på ingen måte noko nyvinning i heimbygda.

det finst tåle mange namn som berre er greitt rare òg, og som korkje merknadsfelt eller generell språkkjensle kan gjera mykje greia for. personleg favoritt til no er “Peramodlhusmyra” – myra der “Peramodlhuset” stod. eg reknar med at ein eller annan Per er involvert her. men kva er modl? og kvifor byggja hus midt i myra, er det lurt då? eg tykkjer også at “Hestaræva” er eit særs spesielt stadnamn, og ser fram til å finna ut kvar denne staden er. og om namnet er motivert ut frå trekk ved landskapet. (barnsleg avslutning. orsak)