språk


glasabarn: prøverøyrsunge på islandsk.

muskelkater: gangsperr på tysk. andrelekken kater tyder 1) hannkatt; 2) fyllesjuke. den siste av desse tydingane ser me att i muskelkateren.

smásjá: mikroskop på islandsk.

Advertisements

sørsamisk

ein må alltid ha eit ambisiøst sjølvdanande prosjekt på gang, skal ein kjenna at ein lever, ikkje minst for at hjernen skal få kjenna at han er til (i all forenklinga og gjentakinga han driv med til dagleg). eg bryner han på sørsamisk grammatikk, og me er komne til verba, og dagens vesle nedtur:

alle verb kan ha former som viser at handlinga skal byrja, er i gang, eller er avslutta, unnateke være. kva er dette for slag? grammatisk ironi?

* (det er) morosamt å gå på ski.»morosamt» er verbalet. hjernen min hadde null problem med å akseptera det. eg er litt imponert.

resonans m1 (utt -an´(g)s; frå lat av resonare «gje atterlyd»)

1 det at (ein lekam i) svingingar set i gang liknande svingingar i ein annan lekam; forsterking av lyd ved at omgjevnadene kring lydkjelda svingar med; medsvinging, medklang, atterljod

2 forståing, medhald; tilslutning
framlegget fann ingen resonans

resonans > atterljod

atter|ljod m1; el atter|lyd m1 atterljom

resonans > atterljod > atterljom

atter|ljom m1
1 ekko
2 atterklang (2)

resonans > atterljod > atterljom > atterklang (2)

atter|klang m1
1 atterljom (1)

2 forståingmedhaldtilslutning
få atterklang for tiltaket sitt

resonans > atterljod > atterljom > atterklang (2) > atterljom (1) > ekko

ekko n1 (frå gr)

lyd(bølgjer) som blir kasta tilbake; atterljomdvergmålgjenljod
berget gav ekko / høyre ekkoet når ein roper

i overført tyding:
eit ekko frå fortida utsegn e l som høyrer heime i fortida

resonans > atterljod > atterljom > atterklang (2) > atterljom (1) > ekko > gjenljod

gjen|ljod m1; el gjen|lyd m1 atterljomekko

Vel vitande om at siste setning ikkje funkar heilt godt i omsetjing, deler eg nokre liner frå Corpus Delicti. Ein Prozess av Juli Zeh. 

«Es gibt» oder «Es gibt nicht» – was soll das überhaupt heißen? So konntest du fragen. Dass uns die Welt gegeben wird? Von wem? Von «es»? Ist «es» dasselbe Es, das auch regnet? Oder friert? Oder geht? Oder Spaß macht? Oder Zeit ist?

«Det er» eller «Det er ikkje» – kva tyder det, eigentleg? Slik kunne du spørja. At verda vert gjeve til oss? Frå kven? Frå «det»? Er «det» same Det, som også regnar? Eller er kaldt? Eller går? Eller er kjekt? Eller er tid?

– du har so mykje fint inne i hugen din, du, seier reven.

eit ferskt døme er manettankane som klumpar seg i hovudet når eg skal kvila middag. den blaute og tomme delen er inni hovudet og sperrar for ut- og innsyn, medan trådane kavar utanføre, framfor panna og augo, og krev å verta tenkte til endes. ei umogeleg oppgåve, og ein slitsam kvil.

– tankane er so lange! seier eg.
– og du kan brenna deg på dei, seier reven.

quallen-haufen

overskrifta: slik eg forstår det; ei oppmoding om å ikkje blanda saman marglyttur, det islandske samleomgrepet for havnesleslekta, med eit liknande omgrep, som etter eit snøgt biletsøk verkar tyda om lag det same. eller so har einkvan blanda i hop omgrepa likevel. og dersom ein skulle undrast over korleis eg hamna der: eg freista fylgja ein nesletråd frå nynorskordboka so langt attende som råd. tråden byrja her:

manet f1 (av norr marr «hav, sjø» og nesle; eigenleg «havnesle»)(meduseform av) stormanet, gople brennmanet / glasmanet

Bergens Tidende har endå ein gong trykt ein artikkel som gjev seg ut for å handla om noko dagsaktuelt, men som syner seg å vera eit skjult åtak på nynorsk. eit heller dårleg skjult åtak, endåtil. utgangspunktet for teksten er at Hilde Sandvik har skrive at dei bergenske bogekorpsa forstyrrer festspela. reagerte du nett på at du aldri hadde sett ordet «bogekorps» før? det er ikkje noko anna enn «buekorps» på nynorsk (kva skal ein elles skriva, liksom, viss ein vil visa at ein kjenner til korrekt rettskriving, noko ein truleg ynskjer når ein er debattredaktør i ei stor regionsavis). artikkelforfattaren reagerte òg, og det er sjølvsagt ordet «bogekorps» den tilsynelatande dagsaktuelle teksten eigentleg vil skriva om, slakta og lata døy. eg gjev dykk brotet i teksten, kor det sluttar å handla om bogekorps og festspel, og byrjar å handla om nynorsk i staden:

«Sandvik sier at kunsten skal forstyrre, provosere og skake, men at kunstens rom til å forstyrre er snevret inn.

– Det kreves mye å forstyrre i dagens samfunn. Hvis det er det en vil, må en kanskje intensivere satsingen, ikke spre seg for mye, sier Hilde Sandvik.

– Apropos provosere. Du brukte også ordet «bogekorpsgutane» i kommentaren din. Var det en provokasjon?

– Det var ingen provokasjon. Bogekorps er nynorsk. Det er et fint ord som vi absolutt burde bruke oftere, sier Sandvik.»

vidare får varamedlem i vestmannalaget og kommunikasjonssjefen ved Den nasjonale Scene koma til ordet, før artikkelen verkar koma  på kva han eigentleg handla om, og vrir seg avslutningsvis attende til festspelforstyrringa.

eg tenkjer: ÅH GJE MEG EIN PAUSE.
eg skriv: ei samling gilde kommentarar frå kommentarfeltet under artikkelen. god lesnad:

«Heretter vil jeg konsekvent skrive bogekorps. Det er ingenting galt med ordet, det er ganske enkelt nynorsk. Jeg er IKKE nynorskbruker, men adopterer lett ordet bogekorps – litt på trass og litt for å støtte Sandvik som blir urettmessig uglesett her.
Forøvrig syns jeg ikke noe om bogekorpsene, i motsetning til Sandvik som liker dem.»

«Her var det mange feil. BT burde kjøre bedre korrektur før publisering.

Feil 1:
Artikkelen sier: «Googler du ordet bogekorps, får du ingen treff.» Jeg googlet «bogekorps» og fikk «about 101» treff.

Feil 2:
Artikkelen sier: «Buekorps er et egennavn». Dette er feil. Det står definert i ordboken som fellesnavn/samnamn. «Buekorps» på bokmål og «bogekorps» på nynorsk. Sjekk på http://www.nob-ordbok.uio.no/»

«Det er i dag et samnavn, på ingen måte et egennavn. Det er et substantiv som beskriver en spesiell type «korps», altså den bergenske sorten med trommer, kjepper og «buer». På nynorsk blir den korrekte betegnelsen bogekorps. Ingenting galt eller provoserende med ordet, det er simpelthen bare korrekt nynorsk.

Forøvrig mener jeg personlig at bergensere burde være fratatt alle rettigheter til å uttale seg om korrekt språkbruk – da barna i Bergen faktisk går gjennom skoleåra uten å lære seg at vi bøyer orda i TRE kjønn, ikke bare to. Det er EN regelrett skandale at bergensere ikke lærer hunkjønn, og dermed går gjennom livet uten kunnskap om at det faktisk heter jentA, stuA, damA, hyttA osv.
Dere skriver barnene!! Det er helt håpløst!!»

«(…) Buekorps vil på nynorsk hete bogekorps i likhet med at skolekorps på nynorsk er skulekorps. Man kan si både eit bogekorps og fire bogekorps, jeg ser ikke problemet her? Et korps er et korps, enten det nå er med instrumenter og ekte musikk eller med treplanker og trommer. Klart du ikke sier Skutevikens bogekorps i flertall, da vi jo snakker om et spesifikt korps! Snakker vi derimot om april og mai mnd hvor bogekorpsene knatrer overalt i Bergen er det ingen problem å bruke flertallsending på bogekorps (-ene). Men siden korps uansett er et intetkjønnsord får man ingen flertallsending i ubestemt flertall, dette dukker først opp i bestemt form. Skjønner du nå?
Dette handler overhodet ikke om å være historieløs, det handler om å kunne korrekt norsk»

«Her må du skille mellom etymologi og semantikk. Mange substantiver har opphav i eldre egennavn, det gjør dem ikke til egennavn i dag. I så fall skulle buekorps ha vært skrevet med stor B.»

«Å påstå at buekorps er et egennavn er like logisk som å påstå at fotballklubb er det. Begge deler er samnavn. Bue har bare en betydning på nynorsk, å bue; å uttrykke misnøye. Riktignok lager buekorpsene ikke annet enn ulyder, helst på tider av døgnet da folk med minimum av folkeskikk og selvbeherskelse prøver å gå stille i dørene, men buing driver de vel ikke spesielt mye med. Så det heter bogekorps på nynorsk.»

til slutt: den eine lesaren som ikkje fekk med seg at dette var ein løynd språkdiskusjon:

«Nå skal jeg være ærlig her, buekorpset kan være til tider plagsom, men bare dersom en sitter seg ned og plager seg over det.

Stortsett når jeg hører trommene smiler jeg bredt og da vet jeg at det nærmer seg/er sommer.

Hvis jeg er ute i byen, og korpsene går tassende forbi med trommer og og bue, syns jeg regelrett det er helt herlig. De skaper liv i det triste byrommet i Bergen, jeg er ganske sikker på at det ville vært ganske trist uten buekorpset, da hadde vi bare hatt de kjedlige gatemusikantene i stede, og de forstyrrer borgerfreden enda mer…»

i høve denne artikkelen om stoda for dei norske ordbøkene, hyller eg her mine yndlingsordbøker på veven:

1. nynorskordboka | bokmålsordboka

seinaste funn: det er lov å skriva «li» på norsk, i tydinga «tole, fordra». men berre på nynorsk, verkar som. forstå det den som kan.

døme frå boki: eg kan ikkje li det mennesket

2. duden.de

gå på synonymoppdagingsferd og finn adjektiv som er «berlinisch veraltend» (schnafte = feitt, kult) eller liknande. altså ord du neppe får brukt, men som er kjekke å sjå på. like kjekt er det å førestilla seg personen som bruker ordet, og samanhengen det vert nytta i.

seinaste funn: dornenreich – tornerik; som er kjenneteikna av liding og mykje vanskar. faktisk brukt to femdelar ofte, og ikkje så sjeldsynt som dei orda eg helst oppsøkjer/ramlar over.

3. svenska akademiens ordlista

streng genommen/an und für sich/eigentlich har eg ingen tredje favoritt, men dette er kjendisordboka frå Martina Lowden si bok «allt». eg bruker ordlista i ny og ne, og tykkjer løysinga med å berre scanna inn sidene er frekt påkome.

Neste side »